CHUYÊN ĐỀ CHALCEDONY (Bản tin tháng 07/2008)

Tin Giám Định kỳ này dành riêng để đề cập chi tiết về đá chalcedony nhằm giúp khách hàng biết nhiều về chúng và gọi tên chính xác hơn các loại đá này. 

Phân biệt chalcedony với thạch anh và opal 

Chúng ta đã nghe rất nhiều về đá thạch anh, nhưng ít khi nghe tên chalcedony hoặc opal. Các nhà ngọc học xếp ba đá quý này thành 3 nhóm riêng biệt: thạch anh, chalcedony và opal. Ba nhóm đá này có liên quan ít nhiều với nhau.  

Hình 1: Vỏ trái đất rất mỏng. Ở mô hình 3 chiều này, lớp vỏ chỉ là một viền màu cam phủ lên phần bên trong rất dày là các lớp manti và nhân. Hình của Kidsgeo.com. 

Lớp vỏ trái đất của chúng ta rất mỏng so với đường kính (12.740 km) của nó, nơi dày nhất là khoảng 60 km. Oxid silic (SiO2) chiếm đến 60% khối lượng của vỏ trái đất (hình 1). Oxid silic là thành phần cơ bản tạo nên hầu hết khoáng chất của lớp vỏ trái đất. Thành phần hóa học của thạch anh và chalcedony là SiO2, opal là SiO2.n(H2O). Cả ba khoáng vật này đều được cấu tạo bởi oxid silic, cho nên chúng rất phổ biến khắp nơi trên trái đất và chúng cũng là những đá quý phổ thông nhất. 

Opal là khoáng vật không có cấu trúc tinh thể, gọi là vô định hình. Vật chất trong opal kết lại không theo quy luật (không có ô mạng tinh thể), giống như thủy tinh. Opal luôn ở dạng đặc sít không có đơn tinh, vi tinh hoặc ẩn tinh như thạch anh hoặc chalcedony. Trong ngành đá quý, người ta gọi trường hợp đá có cấu tạo như opal là đá chỉ có một chiết suất. Opal có chiết suất dao động từ 1,37 đến 1,47. Thị trường chia opal thành nhiều loại (các bản tin trước đã đề cập) như opal đen, opal trắng, opal pha lê, opal nước… 

Thạch anh là khoáng vật kết tinh, nghĩa là có cấu trúc tinh thể. Hình thái hiện diện có thể là dạng tinh thể riêng biệt (đơn tinh thể) hoặc khối đặc sít gồm nhiều tinh thể nhỏ kết lại. Thị trường đá quý có rất nhiều thạch anh đơn tinh. Thạch anh là đá có hai chiết suất, thường là: 1,553 – 1,544. Thị trường cũng chia thạch anh thành nhiều loại (các bản tin trước đã đề cập) như thạch anh ám khói, thạch anh pha lê, citrine, amethyst… 

Chalcedony cũng là thạch anh, nhưng dạng tinh thể rất nhỏ (không lớn như thạch anh) gọi là ẩn tinh. Như vậy, thực chất chalcedony không khác thạch anh về các tính chất hóa lý, mà chỉ khác về kích thước. Với thạch anh, có thể nhìn thấy bằng mắt thường hoặc với độ phóng đại nhỏ. Còn chalcedony, muốn thấy chúng phải dùng kính hiển vi có độ phóng đại lớn, thậm chí ngay cả kính hiển vi ngọc học đôi khi không phân biệt được từng tinh thể của chúng. Chalcedony cũng là thạch anh nên cũng có hai chiết suất nhưng không thể đo được vì tinh thể cực nhỏ. Với chiết suất kế, người ta chỉ đo được một giá trị tương đối là 1,53 hay 1,54. Thị trường chia chalcedony ra nhiều loại hơn so với thạch anh hay opal.