Tourmaline Mới Sản Xuất Từ Keffi, Nigeria (Bản tin tháng 12/2009)

Tourmaline chất lượng quý được biết đến là từ các mỏ granit pegmatite ở Keffi khu vực trung tâm của Nigeria từ 25 năm qua (theo J. Kanis và R. R. Harding, bài “Toàn cảnh đá quý vùng trung tâm Nigeria”, quyển Journal of Gemmology, Vol. 22, No. 4, 1990, trang 195 – 202). Vào cuối năm 2008 có một loại tourmaline mới được phát hiện tại khu vực gần làng Akwandoka (xem bài của J. C. Michelou, “Một mỏ tourmaline mới được phát hiện tại Nigeria”, InColor, Fall-Winter 2008-2009, trang 21, 24).

Tám mẫu tourmaline mới từ Keffi, trong đó có 02 mẫu đá thô (17,5 và 6,8 g) và 06 mẫu là đá mài giác (6,71 – 16,82 ct) được cho GIA mượn để mô tả đặc điểm bởi Dudley Blauwet (Dudley Blauwet Gems, Louisvile, Colorado). Trong hai mẫu đá thô thì một mẫu có dạng tinh thể khá hoàn hảo và một mẫu gần như hình cầu, phần lớn cả hai mẫu có màu hồng với một đới màu lục phớt vàng (hình 1). Các viên mài giác thì có màu hồng đồng nhất với các đới màu vàng, hồng và các đới màu vàng phớt lục, hồng (hình 2). Cả mẫu đá thô và mài giác đều hầu như sạch dưới mắt thường hoặc có rất ít tạp chất.

Kiểm tra ngọc học trên các viên đá mài giác giúp thiết lập được các tính chất sau: chiết suất RI – 1,620-1,640 (± 0,002); tỷ trọng SG – 3,03 (± 0,02); phát quang – trơ dưới UV sóng dài và có màu xanh phấn vừa dưới UV sóng ngắn; những viên có đới màu thì phát quang màu vàng phấn dưới UV sóng ngắn. Sử dụng kính lưỡng sắc (dichroscope) quan sát được hai màu đa sắc riêng biệt vuông góc với trục c: màu vàng nhạt và hồng có trong tuormaline hồng và lục nhạt, cam có trong tourmaline vàng phớt lục. Các đặc điểm bên trong chủ yếu là các bao thể dạng kim ngắn, các hạt nhỏ và các bao thể tàn dư dạng vân tay. Các tính chất của các mẫu này là đặc trưng của khoáng tourmaline.

Ông Blauwet cũng đã cho Trường Đại học New Orlearns mượn hai mẫu tourmaline hai màu ở Keffi khác nữa (một viên tinh thể và một ở dạng đá cuội) để phân tích hóa bằng máy dò vi cực điện tử (microprobe). Viên tinh thể được phân tích tại 10 điểm (07 điểm trong vùng màu hồng và 03 điểm trong vùng màu lục phớt vàng) và viên đá dạng cuội thì được phân tích tại 07 điểm (05 điểm trong vùng màu hồng và 02 điểm trong vùng màu lục phớt vàng). Tất cả cá dữ liệu đều cho thấy có thành phần của khoáng elbaite (một khoáng vật trong nhóm tourmaline) với một lượng nhỏ nguyên tố F, Mn, Ca, K và đôi khi còn có Fe (cá biệt có trong vùng màu lục phớt vàng) và Ti. Các nguyên tố Cr, Bi, V, Mg, Cu, Ba, Pb và Cl thì dưới hoặc gần sát với giới hạn phát hiện (0,01 – 0,02 wt.% oxide) của máy dò vi cực điện từ này. Các phân tích đầy đủ có trong dữ liệu lưu trữ của G&G. (Theo Riccardo Befi, William B. Simmons và Alexander U. Falster, University of New Orleans, Louisiana, trong GemNews, G&G, Fall 2009)