Apatite Sao Lần Đầu Được Nhìn Thấy Trong Thế Giới Đá Quý (Bản tin tháng 11/2009)

Tại hội chợ đá quý Tucson 2004, một cộng tác viên (MPS) đã thu thập được vài viên được cho là Aquamarine sao từ một công ty Ấn Độ đặt tại Bangkok. Những viên đá quý này được cho là đến từ Ấn Độ hoặc Sri Lanka.

Mặc dù aquamarine óng ánh nhiều màu là tương đối phổ biến, nhưng aquamarine với sao 4 hoặc 6 cánh là rất hiếm (xem J. Hyršl, bài “Vài loại đá có hiệu ứng mắt mèo và sao bất thường mới”, quyển Journal of Gemmology, Vol.27, No. 8, 2001, trang 456 – 460). Hai viên được gọi là aquamarine sao xem ra có phần khác biệt nên cần nghiên cứu thêm.

Hai viên cabochon màu lục phớt nâu vừa nặng 5,63 và 6,65 ct được nghiên cứu tại Viện Nghiên Cứu Đá Quý Đức (EPI). Dưới đèn sợi quang chúng cho thấy dạng sao 4 cánh rõ rệt (hình 1). Kiểm tra ngọc học cơ bản cho một chiết suất điểm RI: 1,64 và tỷ trọng SG: 3,18. Những thông số đọc được ấy cũng không khớp với aquamarine và độ cứng Mohs là 5 (kiểm tra trên mặt sau của các mẫu cabochon) cho thấy chúng mềm hơn beryl. Với phổ kế cầm tay thấy rõ một hấp thu kép trong vùng màu vàng. Dưới kính phân cực (2 nicol) các mẫu đủ trong suốt cho thấy hình một trục quang. Tính đa sắc khá mạnh từ không màu đến lục phớt vàng. Những tính chất đó cho biết hai mẫu đá này là apatite.

Dưới độ phóng đại, thấy rõ dạng mạng lưới nhỏ song song với nhau, những bao thể dạng ống không đều và những mặt nứt nhỏ vuông góc là nguyên nhân tạo hiệu ứng sao (hình 2). Để mô tả thêm cho những viên apatite bất thường này khi thực hiện việc phân tích dưới phổ huỳnh quang tia X phân tán năng lượng (EDXRF) và phân tích Raman được tiến hành trên cả 2 mẫu đá tại Viện Nghiên Cứu Đá Quý SSEF Thụy Sĩ ở Basel. Phân tích EDXRF phát hiện một lượng lớn Ca, P và một lượng rất nhỏ Cl. Kết quả này chỉ rõ đây là apatite-(CaCl), trước đây được biết với tên Chlorapatite. Phân tích Raman xác nhận cho chứng minh này với các đỉnh rõ ràng tại 1058, 1030, 963, 579 và 446 cm^-1, chúng phù hợp khi đối chiếu với phổ của apatite.

Apatite có dải màu khá rộng từ trắng, vàng, lục, xanh, nâu, tím và đen. Mặc dù apatite mắt mèo từng được tìm thấy ở Brazil, Ấn Độ, Nga, Sri Lanka và Tanzania nhưng với những gì chúng tôi hiểu biết thì apatite sao chưa từng được báo cáo trước đây. (Martin P. Steinbach (gstargems@aol.com), Germany, trong GemNews, G&G, Summer 2009)