Amethyst Chất Lượng Quý Từ Tata, Morocco (Bản tin tháng 10/2009)

Một nguồn đá amethyst mới được phát hiện ở  núi Anti-Atlas. Theo Jack Lowell (Colorado Gem & Mineral Co., Tempe, Arizona) và chủ mỏ Ait Ouzrou Mohamed (Agadir, Morocco), việc sản xuất bắt đầu từ đầu năm 2007. Những tinh thể amethyst hoàn hảo được nhặt lại từ bãi đất ở núi Bouodi, khu vực gần thành phố Tata. Quặng được khai thác không thường xuyên bởi một nhóm công nhân, tùy thuộc vào các đơn đặt hàng loại amethyst này. Mỗi công nhân điển hình thu nhặt được 2 kg nguyên liệu mỗi ngày, công cụ chủ yếu là bằng tay, khoảng 30% sản lượng có thể đánh bóng thành các đá dạng cabochon hoặc mài giác. Nguyên liệu hầu hết là thích hợp làm các mẫu tinh thể hoặc mài dạng cabochon, mặc dù vài viên đá thô được mài giác chất lượng cao vẫn được sản xuất.

Ông Lowell cho GIA mượn một viên hình quả lê cắt theo giác tầng biến thể nặng 13,74 ct và 5 viên tinh thể nặng từ 3,94 đến 36,6 g để nghiên cứu (hình 1). Đá thô có chóp dạng lăng trụ hoàn hảo, với  các sọc ngang đặc trưng trên các mặt lăng trụ. Những mẫu vật cho thấy đặc điểm đới màu tam giác màu tím đậm bên trong chóp tinh thể được bao quanh bởi thạch anh gần không màu (hình 2). Trong các đá mài giác, đới màu này được tính toán cẩn thận sao cho thấy được màu đậm như nhau khi nhìn chính diện từ mặt viên đá.

Đặc tính thu thập được từ các mẫu đá mài giác và 2 tinh thể đá: độ trong suốt: trong mờ (đá thô) – trong suốt; đa sắc: yếu, từ tím phớt hồng đến tím phớt xanh; chiết suất RI: 1,542 – 1,552; tỷ trọng SG: trung bình » 2,65 (sai số ± 0,01); không phản ứng dưới kính lọc Chelsea; phát huỳnh quang: hầu như trơ dưới cả UV sóng dài và sóng ngắn, mặc dù ở những chỗ gần không màu cho thấy có phản ứng màu trắng nhạt dưới UV sóng ngắn; không thấy dãy hấp thu nào dưới phổ kế để bàn. Các đặc tính của amethyst Morocco thường phù hợp với các đặc tính của amethyst trong báo cáo R. Webster (Gems, quyển số 5, được chỉnh sửa bởi P. G. Read, Butterworth-Heinemann, Oxford, UK, 1994, trang 225 – 229). 

Xem dưới kính phân cực chữ thập (2 nicol), amethyst cắt mài cho thấy hiệu ứng mắt bò (bull’-eye) và vài chỗ thấy được dạng luật song tinh Brazil. Kiểm tra dưới kính hiển vi thấy dạng vân tay (fingerprint) chứa các chất lỏng tàn dư và các bao thể 2 pha khí – chất lỏng, dạng bao thể phổ biến trong thạch anh. Đặc biệt các bao thể hematite hình nhánh cây màu nâu phớt đỏ (xem lại hình 2) và bao thể 2 pha dạng lăng trụ lớn bất thường cũng được quan sát. Như ghi nhận về amethyst Sri Lanka của E. J. Gϋbelin và J. I. Koivula (trong quyển Photoatlas of Inclusions in Gemstones, Vol. 2, Opinio Publishers, Basel, Switzerland, 2005, trang 561), các bao thể hematite thấy trong các đới tăng trưởng không màu, nơi chúng bị nguyên tố sắt hiện hữu ăn mòn, do đó các thạch anh bao quanh bị thiếu nguyên tố tạo màu nên chúng thường gần như không màu.

Amethyst từ Morocco thấy dạng đặc trưng là các tinh đám trong các hốc tinh thể được khai thác từ các dòng lava (dung nham) (theo W. Lieber, Amethyst: Geschichte, Eigenschaften, Fundorte, Christian Weise Verlag, Munich, Germany, 1994). Đây là lần đầu tiên dạng tinh thể hoàn hảo chất lượng quý từ Morocco được nhìn thấy. (Theo Donna Beaton (donna.beaton@gia.edu), GemNews, G&G Spring 2009)