Bao thể hình nhánh cây trong đá chrysoprase ở Úc (Bản tin tháng 09/2009)

Hai viên đá chrysoprase ở Úc mài dạng cabochon tự do của ông Steve Perry (Steve Perry Gems, Davis, California) cho GIA mượn, một viên nặng 36,85 ct và viên kia nặng 41,67 ct (hình 1) có bao thể bất thường. Trong kỹ thuật mài đá từ nguyên liệu thô người ta thường cắt mài theo hình dạng gốc của nó nhưng với trường hợp này thì không thể áp dụng như thế bởi chúng có chứa các vết sẫm màu.

Hai mẫu đá có màu lục phớt vàng đặc trưng của chrysoprase, bên cạnh đó ta còn thấy trên viên đá có vài chỗ hầu như không màu. Qua những kiểm tra ngọc học cơ bản thu thập được các thông số sau: chiết suất điểm RI: 1,54; tỷ trọng SG: 2,57; phát huỳnh quang: lục phớt vàng dưới UV sóng ngắn và yếu hơn dưới UV sóng dài; không phản ứng dưới kính lọc Chelsea; không quan sát thấy vết khảm dạng vân lá như trong chalcedony tẩm màu. Phân tích hóa EDXRF phát hiện có Si và một lượng nhỏ Ni, nhưng không phát hiện thấy có Cr - nguyên tố thường có trong thành phần hóa học của chrysoprase.

Chrysoprase thường có dãy màu từ lục nhạt – lục táo đến lục đậm; cường độ đậm nhạt của đá có liên quan trực tiếp đến lượng Ni có trong đá (J.H Brooks, “Mỏ Chrysoprase ở Marlborough Creek”, Fall 1965 G&G, trang 323 – 330). Phân tích LA-ICP-MS cả hai viên cabochon cho thấy Ni ở mức 0,02 – 0,18 wt% (phần trăm khối lượng) tại khu vực gần không màu và 0,53 – 0,90 wt% tại khu vực màu lục.

Xem dưới độ phóng đại thì cả hai viên đá đều cho thấy dạng bao thể họa tiết hình nhánh cây thú vị (hình 2). Khoáng hình nhánh cây này hình thành dọc theo những vết nứt lên bề mặt và dọc theo các lớp chacedony, ngoài ra còn có các khoáng vật khác nữa – là kết quả của chất lỏng biểu sinh. Sự hòa tan này là đặc trưng của mỏ oxyt mangan mang đặc điểm là có hình dáng chẻ nhánh giống nhánh cây (trong trường hợp này có trên 3 dạng kích thước là đặc trưng cho khoáng có dạng hình cây). Khi nhìn thấy vẻ ngoài của những bao thể này làm ta dễ nhớ ngay đến oxyt mangan và điều này cũng đã được xác nhận bằng phổ kế Raman trên một số nhánh cây chạy dài đến bề mặt. Ngoài ra khi kiểm tra bằng máy phân tích LA-ICP-MS trên những bao thể chạy dài lên bề mặt cũng cho ta kết quả đây là khoáng giàu Mn.

Hầu hết các viên chrysoprase thương phẩm - loại không có bao thể dạng nhánh cây -  thường có màu gần giống nhau. Sự hiện diện của những họa tiết hình nhánh cây mỏng manh này làm cho những viên cabochon đặc biệt hơn bằng cách biến đổi phần bên trong đơn giản thành khoáng vật kỳ lạ và đẹp rực rỡ. (Theo Riccardo Befi (ricardo.befi@gia.edu), trong GemNews Spring 2009)