Một vài loại đá nhái tẩm màu bất thường (Bản tin tháng 07/2009)

(Bài viết của Benjamin Rondeau, Emmanuel Fristch, Blanca Mocquet và Yves Lulzac, G&G Spring 2009  – biên tập Đỗ Tường Huy)

Các nhà nghiên cứu ở đại học Nantes gần đây đã giám định 2 loại đá thời trang nhái từ loại vật liệu tẩm màu hiếm khi được sử dụng như các loại đá nhái. Loại đầu tiên gồm 2 viên oval mài giác (nặng 5,52ct và 7,12ct, ví dụ hình 1, trái) được bán như là Ruby ở Jaipur, Ấn Độ. Với độ phóng đại, nó hiện ra với màu đỏ tập trung trong các khe nứt; mặt khác viên đá gần như không màu (ví dụ hình 1, phải).

Các mẫu có chiết xuất đơn (RI = 1,738) và tỷ trọng SG=3. Các giá trị này phú hợp với Grossular (thuộc nhóm Garnet). Phổ Raman biến đổi Fourier thu được bằng phổ kế Bruker RFS 100 đã thể hiện các đỉnh 877, 828, 550, 419 và 374nm-1, cũng phù hợp với Grossular. Thành phần hóa học được đo với máy JEOL 5800 SEM trang bị đầu thu khuếch tán năng lượng nguyên tố Germani độ phân giải cao Princeton Gamma Tech IMIX-PTS hoạt động với hiệu điện thế gia tốc là 20kV, dòng điện 1nA và góc chếch 37^o. Chúng tôi đo được thành phần hóa học (theo %): gần 14,8% Si, 15,0% Ca, 9,5% Al, 0,1% Mn, 0,7% Fe và 59,7% O; phân tích cả 2 mẫu đã chỉ thể hiện sự khác biệt nhẹ nhỏ hơn 0,2%. Điều này đã chỉ ra gần như toàn bộ là grossular, một vật liệu hiếm khi gặp.

Loại thứ 2 có dạng đĩa thủng lỗ màu đỏ, hay còn gọi là dạng pi (đường kính 50mm, dày 11mm, hình 2), mà được bán như là chalcedony đỏ. Nó được mua lúc còn nguyên và sau đó bị vỡ do tai nạn. Khi phần bên trong của mẫu là không màu (hình 2, phải), người chủ suy diễn đúng rằng viên đá đã được tẩm màu và bà ấy đã đưa đến phòng thí nghiệm của chúng tôi để xác nhận. Một lần nữa, màu đỏ xuất hiện tập trung trong các khe nứt.

Mẫu có chiết suất đơn (RI = 1,559) với tỷ trọng SG là 2,60, các giá trị phù hợp với serpentine. Phổ Raman đã thể hiện các đỉnh 1048, 685, 644, 532, 461, 378 và 231 cm^-1, và thành phần hóa học (theo phần trăm) là 16,96% Si, 24,05% Mg, 0,42% Al và 58,58% O. Cả 2 bộ dữ liệu cũng đều đã biểu thị là serpentine. Phân tích bột nhiễu xạ tia X với máy đo nhiễu xạ tia X INEL CPS 120 đã cho kiểu phổ của Antigorite (thuộc nhóm Serpentine). Cụ thể, đỉnh 59,06^o20 là duy nhất trong các khoáng nhóm serpentine. Cả garnet và serpentine phát huỳnh quang màu cam tươi cả dưới tia cực tím sóng dài và sóng ngắn. Phát quang màu cam là bất thường đối với Serpentine cũng như các loại Garnet thường xuất hiện đặc trưng màu đỏ. Làm sạch các mẫu với acetone đã loại đi một ít màu đỏ tẩm.

Rất hiếm khi Garnet được tẩm để nhái Ruby hoặc Serpentine được tẩm để bắt chước Chalcedony. Việc sử dụng các vật liệu đá quý không thông dụng như là vật liệu ban đầu – gần như hoàn toàn là Grossular và Antigorite – làm cho các mẫu này có sự chú ý đặc biệt.