Ametrine mới ở mỏ Anahí (Bản tin tháng 07/2009)

(Bài viết của Robert Weldon, G&G Spring 2009  – biên tập Đỗ Tường Huy)

Mỏ Anahí ở Đông Nam Bolivia, gần biên giới với Brazil đã đóng góp một sản lượng ổn định kể từ khi nằm dưới quyền kiểm soát của tư nhân vào năm 1990. Mỏ được biết đến nhiều nhất nhờ Ametrine (amethyst-citrine) một loại thạch anh thể hiện 2 màu chủ đạo, màu tím và vàng (xem P. M. Vasconcelos và những người khác., “The Anahí ametrine mine, Bolivia”, Spring 1994 G&G, trang 4 - 23).

Bolivia là nguồn cung cấp có tính thương mại duy nhất trên thế giới về loại đá quý này. Chủ mỏ Ramiro Rivero đã thay đổi các hoạt động trong những năm gần đây để kiểm soát tốt hơn sản lượng, cắt mài, sản xuất nữ trang và các hoạt động bán lẻ, thiết lập một cách rõ ràng dây chuyền giám sát từ mỏ ra đến thị trường cho các sản phẩm của ông ấy (xem Winter 2001 GNI, trang 334 – 335. Vào tháng 8 năm 2008, các nhân viên GIA đã tham quan Anahí để quay phim và tường thuật về các hoạt động từ mỏ ra đến thị trường. Mỏ Anahí hiện nay thuê mướn 74 nhân công và hoạt động trong 5 đường hầm lò (xem hình 1 và 2).

Công ty cũng đã bắt đầu xử lý đống chất thải để thu hồi nguyên liệu hiện nay phổ biến trên thị trường như loại amethyst nhạt màu (ở Bolivia gọi là anahita). Tận dụng lợi thế nguồn cấp nước ngầm dồi dào, các nhân công rửa quặng tại chỗ và sau đó phân loại sơ khởi chúng trước khi vận chuyển đến Minerales y Metales del Oriente, nhánh sản xuất của Rivero ở Santa Cruz, một thành phố của Bolivia.

Sản lượng của mỏ Anahí thấp hơn một thập niên trước, nhưng Rivero duy trì là do hiệu quả cao hơn trong khai thác, phân loại và cắt mài đã giảm được lượng đá thô cần thiết cho các hoạt động giá trị cộng thêm. Thế mà mỏ vẫn cho ra từ 2.500 – 3.500kg vật liệu chất lượng quý từ 120 tấn quặng thạch anh mỗi năm. Tính trung bình sản lượng Amethyst cao nhất (44%), tiếp theo là Ametrine (33%) và Cintrine (23%); Ametrine vẫn là sản phẩm sinh lợi nhất. Tỷ lệ Ametrine thực tế đã tăng (từ 20% một thập niên trước) do sự thành công của Rivero trong tiếp thị các đá quý mà không cần thiết phải thể hiện sự tách bạch truyền thống giữa màu của amethyst và citrine.

Vào những năm đầu của mỏ Anahí, ametrine đã thường được mài giác dạng emerald cut thể hiện sự phân ranh giới màu sắc rõ ràng bắt chước sự hấp dẫn của tourmaline 2 màu. Nhưng cắt mài ametrine để màu phân chia đều làm bỏ phí nhiều thạch anh. Trong khi các đá quý cắt dạng fancy đã lâu không quan tâm đến sự phân ranh giới màu tím-vàng thích hợp cho các dạng cắt tự do (free-form shape), ngày nay Minerales y Metales del Oriente chú trọng vào sự phối màu trong nhiều dạng truyền thống hơn (ví dụ như hình tròn, oval, giọt nước). Chiến lược này làm tối đa hóa lợi nhuận. Đi kèm với màu tím, kết quả của màu trộn hỗn hợp có thể thể hiện màu của quả đào hoặc đỏ cam đậm khi xem từ trên mặt bàn (hình 3).

Trong nhiều năm Minerales y Metales del Oriente đã phát triển một kiểu cắt mài riêng và nguyên mẫu thiết kế nữ trang đầu tiên, nhưng đã hợp đồng với các nhà sản xuất nước ngoài cho mức sản lượng cao. Cho đến gần đây, họ đã làm việc với nhà máy sản xuất nữ trang và cắt mài đá quý ở Trung Quốc. Với khủng hoảng kinh tế toàn cầu, ngày nay công ty đang sản xuất tất cả đá quý đã cắt mài và nữ trang thành phẩm ở Santa Cruz.