Đá Quý Có Cấu Trúc Căm Xe (Trapiche pattern)
 

 Cấu trúc căm xe là một dạng tăng trưởng ở đá quý có hình dạng giống hệ thống căm ở các niền bánh xe (hình 1a, 1b, 1c). Nó giống hình ngôi sao, tuy nhiên sao này cố định và thấy dễ dàng ở ánh sáng thường do các thành phần trong đá quá khác biệt. Nó khác hoàn toàn với sao ngời sáng ở các đá ruby, saphia sao. Sao sáng chỉ thấy được khi chiếu bằng nguồn sáng mạnh và sao di chuyển theo nguồn sáng. 

Cấu trúc căm xe đầu tiên liên quan đến đá emerald, do người ta phát hiện kiểu tăng trưởng có dạng “hình sao cố định” trong đá emerald (hình 1a) ở các mỏ Munoz, La Pena và Coscuez thuộc Columbia. Năm 1879, Bertrand mô tả hiện tượng này đầu tiên. Sau đó thị trường đã đặt tên cho hiện tượng này là kiểu trapiche. Cách gọi tên đá có kiểu cấu trúc này là “trapiche + tên đá”. Thí dụ, đá emerald nào có kiểu tăng trưởng này sẽ được gọi tên là trapiche emerald (emerald căm xe); đá ruby có cấu trúc này gọi là trapiche ruby…

Thoạt đầu các nhà ngọc học đã giải thích viên đá có cấu trúc tăng trưởng kiểu căm xe là do những tinh thể đá ghép lại (gọi là hợp tinh) theo cách bất thường. Tuy nhiên, giờ đây ta biết đó là nhận định sai lầm vì nó chỉ là một tinh thể duy nhất. Mãi đến 1970, các nhà ngọc học chấp nhận giải thích cấu trúc căm xe được tạo ra là do tăng trưởng kiểu khung xương (còn gọi là tăng trưởng phân nhánh), do tốc độ tăng trưởng của đá ở các cạnh và góc nhanh hơn các mặt tinh thể và có sự thay đổi điều kiện kết tinh. Những điều này dẫn đến hình thành các kênh giúp tập trung nhiều tạp chất, chúng có dáng vẻ khác biệt đá gốc và tạo nên khung xương rất giống hệ thống căm xe, khung này phát triển gần như xuyên suốt viên đá. Khi cắt thành từng lát mỏng song song, cấu trúc căm xe hay hình sao đều xuất hiện với hình dạng thay đổi chút ít, khác hẳn với đá sao vì sao chỉ xuất hiện ở bề mặt. Các đá căm xe thường có độ trong thấp. Đá tourmaline căm xe ở Zambia (hình 2 & 3) có cấu trúc khung phức tạp hơn các đá trong hình 1. Khung chứa các bao thể màu đen và phân bố suốt chiều dài tinh thể. Ở hai đầu tinh thể, khung đơn giản chỉ có 3 tia. Càng vào giữa tinh thể, khung phân nhánh phức tạp hơn với 3 tia, 6 tia và các hình lục giác (hình 3). Quan sát dưới phóng đại, thấy đa số các bao thể sắp xếp hướng tâm và tập trung nhiều ở phạm vi khung.

Cấu trúc này rất độc đáo, hiếm khi xuất hiện và chỉ có ở một số loại đá như emerald, ruby, saphia, tourmaline, thạch anh và andalusite… Nếu bạn nhìn thấy cấu trúc này ở đá thì bạn có thể yên tâm đây là đá quý tự nhiên. Nếu bạn là người thích đá lạ thì cũng nên tìm một số viên có cấu trúc căm xe cho bộ sưu tập của mình.