Đá nhân tạo phát sáng gây thú vị

Ngày 21/11/2008, một khách hàng mang đến một xâu đeo tay bằng đá nhờ Cty GĐRV SJC giám định. Vị ấy nói người bán hàng gọi tên các viên đá này là “Dạ Minh Châu” và bán với giá 500 USD một xâu. Người bán hàng còn chào bán các viên tròn lớn, cỡ trên 4 cm với giá 1.000 USD/viên. Vị khách nói thêm “Nếu để ngoài nắng khoảng 5 phút rồi đem vào mát thì xâu đá phát sáng, để càng lâu thì sáng càng mạnh. Đặt xâu đá trong tối, nó sẽ phát sáng. Nếu gói kín xâu đá trong một số ngày thì mức phát sáng giảm hẳn”. Vị khách muốn mua 2 viên tròn lớn để gắn vào mắt một con vật chạm bằng đá để mắt phát sáng ban đêm, nhưng với điều kiện chúng phải là đá tự nhiên.    

Xâu hạt gồm 13 viên tròn nặng 91,17 g, đường kính mỗi viên cỡ 1,7 đến 1,9 cm. Với ánh sáng trắng bình thường, chuỗi đá có màu vàng phớt lục. Chúng tôi kiểm tra xâu hạt trong bóng tối, thấy chúng phát ra ánh sáng màu lục phớt vàng, thời gian phát sáng lâu (hình 3). Đặc biệt khi bắt đầu chiếu ánh sáng nóng (ánh sáng mặt trời, đèn nóng) sẽ làm các viên phát sáng tăng lên dần dần. Thời gian chiếu càng lâu hay nhiệt tác động càng cao thì các viên đá phát sáng càng mạnh. Khi không còn tiếp xúc nguồn sáng nóng, các viên đá vẫn tiếp tục phát sáng khá lâu rồi mới trở lại bình thường.

Chúng tôi kiểm tra xâu đá bằng các thiết bị giám định ngọc học cơ bản. Toàn bộ các viên đá đều đục. Chúng có màu khá đều và giống nhau (vàng phớt lục), một số viên có vài đốm lớn hơi khác nhau ở độ đậm nhạt. Chiết suất của chúng khoảng 1,62. Tỷ trọng khoảng 2,5 đến 3,0 (do các viên đá dính trong xâu nên không đo chính xác được). Chúng phát huỳnh quang cực tím UV sóng dài màu lục phớt vàng, sóng ngắn yếu hơn một chút. Dưới kính hiển vi thấy đá có cấu trúc hạt nhỏ đến vừa, kích thước và hình dạng góc cạnh của hạt thì không đều. Ranh giới hạt rất rõ, các hạt được kết dính bằng vật liệu mịn (hình 5). Theo chúng tôi các viên đá này được chế tạo bằng phương pháp ép và nung nhiệt như trong kỹ nghệ sành sứ, vật liệu làm đá có trộn chất phát lân quang, giúp đá phát sáng trong bóng tối và phát sáng khi hấp thu nhiệt.

Hiện nay trên thị trường có rất nhiều sản phẩm tự phát sáng, như sản phẩm nhựa, các bút màu, sơn màu, giấy, thủy tinh… Đa số phục vụ trang trí, mỹ thuật (Hình 6). Việc tạo ra các viên đá, xâu đá phát sáng như trên vừa mục đích trang sức vừa tạo sự ngạc nhiên cho những ai thấy chúng. Chúng tôi tham khảo giá bán ở trên mạng thì thấy một xâu đá đeo tay phát sáng chỉ khoảng vài chục USD.